zachowała się szczegółowa relacja pielgrzymującej z Hiszpanii Egerii). Postrzeganie tego kraju jako Z.Św. stało się jednym z motywów wypraw krzyżowych, mających na celu uwolnienie miejsc świętych i chrześcijan Bliskiego Wschodu od dominacji muzułmańskich najeźdźców arabskich. Po krucjatach opiekę nad miejscami świętymi sprawowali gł. franciszkanie i mnisi prawosławni. W XX w. nastąpiło ogromne nasilenie pielgrzymek do Z.Św., w przeszłości długich, kosztownych i niebezpiecznych.